توسط : رامتین شهبازی منتقد و مدرس سینما در گفت‌وگو با سعید هاشمزاده، منتقد سینما در «فیلم‌آرا»، با نگاهی به فیلم «بت» گفت: برخی نقدهای مثبتی که درباره فیلم خوانده‌ام، این تصور را ایجاد می‌کنند که منتقدان به دلیل اکران نشدن «قاتل وحشی»، نوعی امتیاز و پیش‌داوری مثبت برای فیلم جدید نعمت‌الله قائل شده‌اند. به اعتقاد من، مشکلات یک فیلم‌ساز در مسیر اکران آثارش نباید بر ارزیابی مستقل فیلم بعدی او تأثیر بگذارد.
به گزارش «وقت سینما» و به نقل از روابط عمومی «فیلم‌آرا»، شهبازی مسیر سینمایی نعمت‌الله را رو به تکامل دانست و گفت: آثاری مانند «بوتیک»، «بی‌پولی»، «آرایش غلیظ» و مجموعه «وضعیت سفید» نشان‌دهنده روند رشد و بلوغ سینمایی او هستند. به‌ویژه «وضعیت سفید» را یکی از بهترین مجموعه‌های تاریخ تلویزیون ایران می‌دانم.
این منتقد سینما در ادامه مهم‌ترین مشکل فیلم را ضعف شخصیت‌پردازی و فقدان انسجام روایی دانست و گفت: شخصیت‌ها پیشینه مشخصی ندارند و تغییر جایگاه آن‌ها در داستان، بدون زمینه‌سازی کافی اتفاق می‌افتد. برای مثال، شخصیت لیلا با بازی لیلا حاتمی، در ابتدا کنشگر است و قصد دارد به یک اینفلوئنسر اینستاگرامی تبدیل شود، اما در ادامه جایگاه او تغییر می‌کند. این تغییرات زمانی باورپذیر خواهند بود که شخصیت به‌درستی پرداخت شده باشد.
تغییر شخصیت‌ها در «بت»، مالیخولیایی است
هاشمزاده در این‌باره توضیح داد: در آثار قبلی حمید نعمت‌الله معمولاً با شخصیت‌هایی مواجه بودیم که پیشینه، موقعیت و ویژگی‌های رفتاری آن‌ها به خوبی معرفی می‌شد، اما در «بت» شخصیت‌ها ورود و خروج مشخصی ندارند و اطلاعات مربوط به آن‌ها بیشتر در حد اشاره باقی می‌ماند. آیا این مسئله باعث فاصله گرفتن مخاطب از فیلم نمی‌شود؟
شهبازی با بیان اینکه در «بت» شخصیت‌ها به نوعی روی زمین قرار ندارند و در فضایی مالیخولیایی حرکت می‌کنند، تشریح کرد: باید میان شخصیت و شخصیت‌پردازی تفاوت قائل شویم. شخصیت از طریق کنش و انتخاب‌هایش شکل می‌گیرد. اگر قرار است شخصیتی تغییر کند، باید زمینه این تغییر برای مخاطب فراهم شده باشد. در «بت» این بسترسازی به اندازه کافی اتفاق نمی‌افتد.
ارجاعات ناموفق در فیلم تازه نعمت‌الله
هاشمزاده با بیان اینکه در «بت» اشاراتی به فیلم‌هایی مانند «کندو»، «رضا موتوری» و «قیصر» دیده می‌شود، این پرسش را مطرح کرد که آیا این ادای دین به سینمای گذشته توانسته است چیزی فراتر از ارجاعات تصویری ارائه دهد؟
شهبازی با تاکید بر اینکه ارجاعات تاریخی به تنهایی هویت بخش به فیلم نیستند، ادامه داد: صرف ارجاع به آثار شاخص سینمای ایران نمی‌تواند به یک فیلم هویت تازه‌ای ببخشد. مسئله مهم این است که این ارجاعات در خدمت جهان فیلم و شخصیت‌ها قرار بگیرند. همچنین برخی دوستان از مفاهیمی مانند سینمای خشن و سینمای شدت برای توصیف این فیلم استفاده کرده‌اند، اما من با این تعبیر موافق نیستم. استفاده از تصاویر خشن یا موقعیت‌های نامتعارف به تنهایی به معنای قرار گرفتن یک فیلم در جریان سینمای خشن و شدت نیست.
بیان گل‌درشت پیام‌های اخلاقی در «بت»
هاشمزاده یکی از موضوعات مهم فیلم را پرداختن به فضای مجازی، سرمایه‌داری و استثمار انسان دانست و گفت: به نظرم برای پرداختن به چنین موضوعاتی باید ایده‌ای خلاقانه و روایتی متفاوت داشت. مجموعه «آینه سیاه» نمونه خوبی از آثاری است که به مضامین، موقعیت‌های داستانی خلاقانه‌ای خلق می‌کند. آیا «بت» در این زمینه موفق عمل کرده است؟
شهبازی در پاسخ تشریح کرد: به نظرم فیلم در انتقال پیام‌های اخلاقی بیش از اندازه مستقیم عمل می‌کند. گاهی احساس می‌شود فیلم‌ساز می‌خواهد به صورت آشکار به مخاطب بگوید چه کسی اخلاق‌مدار و چه کسی غیراخلاقی است. در حالی که پیام اخلاقی باید از دل کنش و انتخاب شخصیت‌ها شکل بگیرد. این نوع بیان مستقیم و گل‌درشت، به ساختار اثر لطمه می‌زند.
ساختار روایی «بت» انسجام ندارد
شهبازی درباره عملکرد بازیگران فیلم نیز توضیح داد: بازی نوید پورفرج را دوست داشتم و حضور محمدرضا فروتن نیز برایم قابل توجه بود. بازی لیلا حاتمی بد نیست، اما به نظرم با بهترین اجراهای او در آثار دیگر فاصله دارد. در بخش‌های فنی نیز فیلم‌برداری و تدوین عملکرد قابل قبولی دارند. با این حال، مشکل اصلی همچنان به ساختار روایی و نحوه انتقال پیام فیلم بازمی‌گردد.
هاشمزاده به زمان طولانی فیلم اشاره کرد و پرسید: درباره زمان طولانی فیلم چه نظری دارید؟ آیا می‌توان این مسئله را به ملال هنری مرتبط دانست؟
شهبازی در پاسخ میان ملال هنری و زیاده‌گویی تفاوت قائل شد و توضیح داد: آثاری مانند «طبیعت بی‌جان» سهراب شهیدثالث یا فیلم‌های بلا تار ممکن است ریتمی آرام داشته باشند، اما این ریتم در خدمت جهان و ساختار اثر است. طولانی بودن به‌خودی‌خود ارزش هنری ایجاد نمی‌کند. به نظرم «بت» با زمان حدود دو ساعت و بیست دقیقه، در بخش‌هایی دچار زیاده‌گویی شده و می‌توانست بسیار زودتر به پایان برسد.
فیلمی که به ضد خودش بدل می‌شود
هاشمزاده، درباره «بت» گفت: به نظرم فیلمی که قرار است درباره آسیب‌های فضای مجازی صحبت کند، نباید خود درگیر همان سازوکارها و نگاه سطحی شود. این تناقض یکی از نکات قابل تأمل در فیلم «بت» است. شما با توجه به شناختی که از کارنامه حمید نعمت‌الله دارید، چه انتظاری از آثار آینده او دارید؟
شهبازی اظهار داشت: همچنان علاقه‌مندم فیلم «قاتل وحشی» را ببینم و امیدوارم امکان اکران آن فراهم شود. همچنین امیدوارم حمید نعمت‌الله بتواند مسیر رو به رشدی را که در آثار گذشته خود آغاز کرده بود، ادامه دهد و در فیلم‌های بعدی شاهد آثار پخته‌تر و منسجم‌تری از او باشیم.
رسانه «فیلم‌آرا» با سردبیری سعید هاشمزاده با نگاهی پژوهشی به نقد و بررسی سینمای ایران و جهان می‌پردازد.
