توسط : محمدرضا عباس‌نژاد، بازیگر نقش «کارآگاه کازرونی» در سریال «کارآگاه علوی ۲»، در گفت‌وگو با «وقت سینما» با انتقاد از روند تولید فصل سوم این مجموعه، از کنار گذاشته شدن خود از این سریال و نحوه انتخاب بازیگران و تغییرات ایجاد شده در فیلمنامه انتقاد کرد. او معتقد است سازندگان فصل جدید، با فاصله گرفتن از ویژگی‌های اصلی دو فصل پیشین، به هویت این مجموعه نوستالژیک آسیب زده‌اند.
عباس‌نژاد در ابتدای این گفت‌وگو با اشاره به تصمیم مدیران تلویزیون برای ساخت فصل سوم «کارآگاه علوی» گفت: «حدود چهار یا پنج سال پیش، مدیران تلویزیون تصمیم گرفتند در راستای سیاست احیای برندهای ماندگار و موفق تلویزیون، فصل سوم مجموعه «کارآگاه علوی» را با هدف زنده کردن خاطرات نوستالژیک مخاطبان بسازند. اصل این تصمیم قابل تحسین است، اما ساخت چنین مجموعه‌هایی مستلزم رعایت چند اصل مهم است. ابتدا باید بدانیم چه عناصری باعث موفقیت فصل‌های قبلی شده‌اند؛ از جمله فیلمنامه منسجم و جذاب، بهره‌گیری از بازیگران اصلی و شاخص مجموعه، نوع روایت، توانایی کارگردان و عوامل دیگری که در موفقیت یک اثر نقش دارند.»
وی افزود: «سؤال من از مدیران تصمیم‌گیر و عوامل سازنده این مجموعه این است که کدام‌یک از این اصول را در تولید فصل سوم «کارآگاه علوی» رعایت کردند؟ حسن هدایت، نویسنده، کارگردان و خالق «کارآگاه علوی»، فیلمنامه فصل سوم را نوشت تا مانند فصل‌های پیشین، خودش آن را کارگردانی کند. به همین دلیل از او دعوت به همکاری شد، اما در نهایت چه اتفاقی افتاد؟ ابتدا فیلمنامه‌های او را گرفتند و سپس کارگردانی مجموعه را نیز از وی سلب کردند.»
اختلاف بر سر حضور احمد نجفی در فصل سوم
عباس‌نژاد درباره اختلاف‌هایی که به گفته او در روند تولید فصل سوم شکل گرفت، توضیح داد: «اختلاف اصلی بر سر حضور یا عدم حضور احمد نجفی به عنوان شخصیت اصلی داستان بود. مدیران وقت با علم به اینکه حسن هدایت از همان ابتدا قصد داشت شخصیت اصلی سریال را تغییر دهد، دستور نگارش فیلمنامه‌ها را صادر کردند؛ اما ناگهان مدیران تغییر کردند و همه چیز عوض شد. البته چنین اتفاقاتی مسبوق به سابقه است. در سال ۱۳۸۵ نیز، زمانی که قرار بود «کارآگاه علوی ۲» ساخته شود، مدیران توصیه می‌کردند شخصیت «کارآگاه علوی» تغییر کند؛ چراکه آقای نجفی قرار بود تهیه‌کنندگی سریال را هم بر عهده داشته باشد. با این حال، حسن هدایت این پیشنهاد را نپذیرفت و اصرار داشت که احمد نجفی حتماً در نقش کارآگاه علوی حضور داشته باشد. در نهایت نیز آقای نجفی علاوه بر ایفای این نقش، به عنوان مجری طرح مجموعه فعالیت کرد.»
وی با اشاره به اختلاف‌های بعدی میان احمد نجفی و حسن هدایت ادامه داد: «در دوران پیش‌تولید و حدود پنج یا شش ماه نخست تولید «کارآگاه علوی ۲»، همه چیز عالی بود. رفاقت میان آقای نجفی و حسن هدایت کاملاً مشهود بود و همه با شادابی و انرژی کار می‌کردند. به اصطلاح، همه چیز گل‌وبلبل بود؛ اما در دو ماه پایانی، بر سر مسائل مالی و حساب و کتاب میان این دو هنرمند اختلاف به وجود آمد. پس از اعلام پایان پروژه نیز، در مرحله پس‌تولید مشخص شد که تعدادی از سکانس‌ها باقی مانده‌اند و باید تصویربرداری شوند؛ از جمله سکانس‌های کروماکی. به همین دلیل، من و ولی اویسی (دستیار اول کارگردان پروژه) به اصفهان رفتیم و در میدان نقش جهان، پرده کروماکی ۲۵ متری نصب کردیم تا از عبور درشکه‌ها فیلم‌برداری کنیم؛ چراکه در آن زمان در تهران درشکه در اختیار نداشتیم.»
این بازیگر با اشاره به ادامه مراحل تولید افزود: «پس از بازگشت به تهران، سکانس‌های مربوط به ترور شاه را نیز تصویربرداری کردیم. روزها به نقاط مختلف شهر می‌رفتیم و از دیوارهای قدیمی تصویربرداری می‌کردیم تا از این تصاویر برای پس‌زمینه نماهای عبوری خودروها استفاده شود. سرانجام، پس از پایان این مراحل، نوبت به ساخت تیتراژ رسید. یک شب در مسیر بازگشت به خانه بودم که آقای نجفی تماس گرفت و گفت برگرد؛ فردا شب پخش داریم و به تیتراژ نیاز است. من برگشتم و با تیم شخصی خودم تیتراژ را ساختم. درباره ترتیب درج نام عوامل نیز اختلاف‌نظرهایی وجود داشت، اما در نهایت، صبح روز بعد تیتراژ را تحویل دادیم و هر دو طرف آن را تأیید کردند. به این ترتیب، پروژه روی آنتن رفت.»
عباس‌نژاد با اشاره به ادامه اختلاف‌های میان این دو هنرمند گفت: «اختلاف آقای نجفی و حسن هدایت همچنان ادامه پیدا کرد؛ اختلافی که به گفته من، حدود هفت سال طول کشید و هرکدام با زونکن‌های رنگی در دادگاه‌های مختلف پیگیر موضوع بودند، اما در نهایت نتیجه‌ای حاصل نشد. آنچه باقی ماند، قهر و اختلافی بود که تا امروز نیز ادامه دارد. از همان زمان مشخص شد که هیچ‌یک از این دو هنرمند تمایلی به همکاری دوباره با یکدیگر ندارند.»
انتقاد از تغییرات فیلمنامه و کنار گذاشتن بازیگران فصل‌های قبل
این بازیگر درباره روند تولید فصل سوم پس از گذشت ۱۷ سال از ساخت فصل دوم اظهار کرد: «پس از ۱۷ سال، قرار شد فصل سوم ساخته شود، اما دست‌اندرکاران و سازندگان این فصل چه کردند؟ فیلمنامه‌هایی را که تحویل گرفته بودند، با تغییراتی که از نظر من ناشیانه بود، بازنویسی کردند. به اعتقاد من، چون شناخت کافی از وقایع تاریخی و پرونده‌های پلیسی و معمایی نداشتند و امکان اجرای بسیاری از سکانس‌ها برایشان فراهم نبود، داستانک‌های عاشقانه و خانوادگی را نیز وارد قصه کردند.»
وی با انتقاد از نحوه استفاده از شخصیت «کارآگاه علوی» در فصل جدید افزود: «آقای نجفی را در این فصل در قالب یک کارآگاه بازنشسته به داستان آورده‌اند؛ شخصیتی که در دو فصل گذشته مسئولیت کشف معماهای جنایی و پلیسی را بر عهده داشت، اما حالا هر چند هفته یک‌بار، در یکی دو سکانس ظاهر می‌شود و جملاتی می‌گوید. یا در ماجرایی که در آن ده‌ها مقتول در یک محل پیدا می‌شوند، چون نمی‌توانند هویت آن‌ها را شناسایی کنند، سراغ «کارآگاه علوی» بازنشسته می‌روند تا پیشنهاد دهد عکس مقتولان را در روزنامه چاپ کنند، شاید هویتشان مشخص شود! به نظر من، چنین موقعیت‌هایی با جایگاه و توانایی شخصیتی که در دو فصل گذشته می‌شناختیم، تناسب ندارد.»
عباس‌نژاد ادامه داد: «در حال حاضر، از آن مجموعه محبوب و نوستالژیک، تنها نامی از «کارآگاه علوی» باقی مانده است.»
وی در توضیح علت انتخاب نشدنش برای فصل سوم گفت: «در زمان پیش‌تولید فصل سوم، از طریق آقای نجفی با کارگردان مجموعه گفت‌وگوی تلفنی داشتم. ایشان گفتند ان‌شاءالله برای چند سکانس حتماً در خدمتتان خواهیم بود. در ابتدا تعجب کردم؛ چون من و ولی اویسی از جزئیات فیلمنامه‌ای که حسن هدایت نوشته بود، به‌طور کامل اطلاع داشتیم. حتی پس از نگارش فیلمنامه، حسن هدایت به همراه ولی اویسی برای بازبینی لوکیشن‌ها به سفرهای مختلفی رفته بودند. با وجود این، دیگر هیچ تماسی از سوی عوامل با من گرفته نشد.»
او با انتقاد از آنچه نحوه انتخاب بازیگران و تقسیم مسئولیت‌ها در فصل سوم می‌دانست، اظهار کرد: «به نظر من، دلیل این اتفاق آن بود که کارگردان مجموعه، دستیاری داشتند که علاوه بر دستیاری، مسئولیت برنامه‌ریزی و انتخاب بازیگر را نیز بر عهده گرفته بود و خودش هم در سریال بازی می‌کرد. ظاهراً نخستین انتخاب ایشان برای حضور در مقابل دوربین، خودشان بودند تا بیشتر دیده شوند. در میانه کار نیز شخصیت «کارآگاه کردبچه» را برخلاف روند فیلمنامه حذف کردند. از نظر من، این اتفاق به پررنگ‌تر شدن نقش خودشان کمک کرد. پس از آن نیز بازیگری را که قرار بود جایگزین نقش من شود، انتخاب شد، فردی که پیش‌تر در مجموعه «مهیار عیار» نیز با کارگردان همکاری داشت.»
عباس‌نژاد با تأکید بر اینکه انتخاب نشدنش برای بازی در فصل جدید به‌خودی‌خود مسئله اصلی او نیست، گفت: «اینکه من را انتخاب نکردند، چندان اهمیتی ندارد و حتی از این بابت ناراحت نیستم؛ اتفاقاً خوشحالم که در این فصل حضور نداشتم، اما دست‌کم بهتر بود نام شخصیت «کازرونی» را روی بازیگر دیگری نمی‌گذاشتند. وقتی فیلمنامه را تا این اندازه تغییر داده‌اید، می‌توانستید نام این شخصیت را هم تغییر دهید. واقعاً دلم برای خودم و این نقش سوخت. زمانی که «کارآگاه علوی ۲» پخش می‌شد، من و احمد نجفی به عنوان دو بازیگر محبوب مجموعه، بیشترین بازخورد را از مخاطبان گرفتیم، اما حالا که آقای نجفی را به حاشیه برده‌اند، من را هم کنار گذاشته‌اند.»
پاسخ عباس‌نژاد به اظهارات تهیه‌کننده فصل سوم
این بازیگر در ادامه با انتقاد از اظهارات پرویز امیری، تهیه‌کننده فصل سوم «کارآگاه علوی»، گفت: «آنچه برای من عجیب است، مصاحبه‌های تند و گاهی پرطمطراقی است که از تهیه‌کننده محترم فصل سوم می‌شنویم. ایشان در پاسخ به انتقاد حسن هدایت درباره انتخاب بهنام تشکر برای ایفای نقش اصلی کارآگاه علوی گفته‌اند که هدایت چون کارگردانی را از دست داده، ناراحت است و به همین دلیل انتقادهای غیرمنصفانه مطرح می‌کند. همچنین او را به خویشتن‌داری و ارائه نقد منصفانه دعوت کرده‌اند. واقعاً آدم در پاسخ به چنین حرفی چه باید بگوید؟ مگر «بن‌هور» ساخته‌اید برادر؟ اگر کاری خوب نیست، باید بتوان درباره آن صحبت کرد. به قول معروف، خود گویی و خود خندی، عجب مرد هنرمندی!»
عباس‌نژاد سپس با اشاره به سابقه عوامل فصل‌های پیشین، از تهیه‌کننده فصل سوم خواست درباره نسبت خود با میراث این مجموعه توضیح دهد. او گفت: «تهیه‌کننده فصل اول «کارآگاه علوی»، آقای جمال امید بود؛ کسی که کتاب تاریخ سینمای ایران را نوشته است. تهیه‌کنندگی فصل دوم نیز به نوعی بر عهده خود آقای نجفی بود؛ کسی که زمانی نامزد ریاست تلویزیون بود. نویسندگی و کارگردانی فصل‌های اول و دوم هم بر عهده حسن هدایت بود که به درستی از او به عنوان خالق «کارآگاه علوی» یاد می‌شود. حالا جناب آقای پرویز امیری، تهیه‌کننده محترم فصل سوم، بفرمایید شما کدام برگ از این درخت پربار هستید؟»
وی در ادامه با اشاره به اظهارات امیری درباره روند انتخاب بازیگر نقش «کارآگاه علوی» افزود: «ایشان گفته‌اند برای یافتن بازیگر مناسب این نقش، مدت‌ها ارزیابی و بررسی کرده‌اند تا در نهایت به این نتیجه رسیده‌اند که آقای بهنام تشکر بهترین گزینه است، اما به نظر من، نیازی به این همه زحمت و صرف زمان نبود؛ چراکه آقای تشکر و بسیاری دیگر از بازیگران این مجموعه، پیش‌تر در پروژه‌ای به کارگردانی آقای سید جمال سیدحاتمی و در مجموعه «مهیار عیار» همکاری داشته‌اند. بنابراین، انتخاب این بازیگران چندان هم دشوار نبوده است.»
«بهنام تشکر بازیگر توانایی است، اما برای این نقش مناسب نبود»
عباس‌نژاد در ادامه دیدگاه خود را درباره انتخاب بهنام تشکر برای ایفای نقش «کارآگاه علوی» در فصل سوم تشریح کرد و گفت: «آقای تشکر بازیگری هنرمند، توانا و بسیار محترم در عرصه تئاتر، سینما و تلویزیون هستند و در این موضوع تردیدی ندارم؛ اما به اعتقاد من، ایشان با احترام، گزینه مناسبی برای این نقش نبودند. بازی احمد نجفی در نقش «کارآگاه علوی»، با وجود جدیت شخصیت، نوعی شیرینی و جذابیت نیز داشت، اما کارآگاه جدید چهره‌ای عبوس و کاملاً تلخ دارد. اگر قرار است شکل و شمایل کارآگاه محبوب ما چنین باشد، پس رئیس یک باند مافیا باید چه ظاهری داشته باشد؟»
وی با انتقاد از برخی جزئیات ظاهری و تاریخی فصل سوم ادامه داد: «در این مجموعه شاهد حضور بازیگرانی هستیم که با بینی‌های عمل شده، چهره‌های عروسکی و آرایش‌های امروزی ظاهر می‌شوند؛ ویژگی‌هایی که به اعتقاد من با فضای تاریخی داستان همخوانی ندارد. برای مثال، در بخشی از داستان به سال‌هایی پرداخته می‌شود که قانون منع حجاب اجرا می‌شد و همه می‌دانیم که مأموران در آن دوره در کوچه و خیابان چادر و روبنده را از سر زنان می‌کشیدند. حالا چگونه است که در این مجموعه، یک بازیگر زن با چادر به راحتی در اداره آگاهی رفت‌وآمد می‌کند؟ یا در دوره‌ای که داستان روایت می‌شود، تلفن در هر خانه‌ای وجود نداشت؛ با این حال، در این سریال تقریباً همه شخصیت‌ها در خانه‌هایشان تلفن دارند. این موارد در کنار کروماکی‌های قدیمی و کم‌کیفیت، آن هم در شرایطی که امروز ابزارهای پیشرفته‌ای از جمله هوش مصنوعی در دسترس است، به چشم می‌آیند.»
عباس‌نژاد با اشاره به دیگر موارد مورد انتقاد خود افزود: «تیتراژ مجموعه نیز از نظر من کودکانه و نامتناسب است. لباس‌ها، حتی لباس هنروران، بیش از اندازه نو و اتوکشیده به نظر می‌رسند. همچنین، شکل‌گیری یک رابطه عاشقانه برای کارآگاه در حدود پنجاه سالگی، از جمله انتخاب‌هایی است که به نظر من با شخصیت‌پردازی و فضای مجموعه تناسب ندارد. ممکن است بسیاری از این موارد، حاصل سلیقه سازندگان و برداشت کارگردان از داستان باشد؛ اما وقتی قرار است مجموعه‌ای در ادامه یک اثر نوستالژیک ساخته شود، انتظار می‌رود از نظر تاریخی، حرفه‌ای و اخلاقی، تناسب بیشتری با اثر اصلی داشته باشد. به اعتقاد من، در فصل سوم «کارآگاه علوی» چنین اتفاقی نیفتاده است.»
انتقاد از وضعیت امروز تلویزیون
این بازیگر در بخش دیگری از صحبت‌هایش، انتقادهای خود را متوجه وضعیت کلی تلویزیون کرد و گفت: «البته شاید تمام این مشکلات را نتوان به سازندگان این مجموعه نسبت داد. به نظر من، با ورود آقایان جبلی و جلیلی به رأس امور صداوسیما، اتفاقاتی برای تلویزیون افتاده که نتیجه آن را امروز می‌بینیم و مردم ناچارند این وضعیت را تحمل کنند. تلویزیونی که به اعتقاد من حتی ۲۰ درصد مخاطب هم ندارد، با مشکل جدی در جذب بیننده روبه‌رو است. یکی از تهیه‌کنندگان محترم نیز گفته بود که اگر آقای جبلی هر روز برای مردم نوشابه و ساندویچ به خانه‌هایشان بفرستد، باز هم تلویزیونش مخاطب نخواهد داشت. به هر حال، این تلویزیون و وضعیت فعلی آن را به خودشان واگذار می‌کنم.»
فعالیت‌های این روزهای محمدرضا عباس‌نژاد
عباس‌نژاد در پایان این گفت‌وگو درباره فعالیت‌های اخیر خود گفت: «آخرین همکاری من با تلویزیون به چهار سال پیش و مجموعه «چرخ گردون» بازمی‌گردد. در آن مجموعه نیز با وجود اینکه نقشی ثابت داشتم، برای فصل دوم به همکاری دعوت نشدم. در حال حاضر بیشتر مشغول تدوین تله‌فیلم، ساخت مستند و تولید تیزرهای تبلیغاتی هستم.»
