«وقت سینما»/ دنیا رضایی؛ فیلم سینمایی «آن دو» به کارگردانی مرتضی رحیمی پس از سه سال بالاخره فرصت اکران یافته و به تازگی روی پرده رفته است.
فیلم از منظری انسانی و ضد جنگ، با محوریت قرار دادن زندگی واقعی شهید ظفر خالدی که دو سال پیش نیز به عنوان شهید شاخص سال انتخاب شد، تلاش دارد تصویری بیواسطه و واقعنگرانه از بخشی از حوادث جنگ تحمیلی ایران و رژیم بعث عراق را برای اقشار مختلف مخاطبان ملموس سازد. در این میان نگاه فیلم بویژه روی قشر کودک و نوجوان بوده تا با قهرمانسازی بدون اغراق و پیام محور، در عین روایتی دراماتیک، قشر نوجوان را با واقعیات جنگ در منطقه لردگان آشنا سازد.
دوربین در میزانسنی سیال و فضاسازی در راستای تقویت بار عاطفی و محتوای انسانی فیلم، چه در صحنههای جنگ و چه در پشت جبهه، به عنوان یک ناظر بیطرف عمل کرده. ناظری که حضورش حس نمیشود و تماشاگر خود را در میانه و بحبوحه رویدادهای دهه شصت در کشور میبیند.
فیلمنامه فیلم که متمرکز روی زندگینامه برادران شهیدِ خالدی (خدارحم ۲۱ ساله و ظفر ۱۲ ساله) است، با رجوع به فرهنگ عشایر و چگونگی تهییج احساسات میهنپرستانه قوم بختیاری برای حضور در خط مقدم جنگ، تلاش دارد تأثیرات دوران دفاع مقدس را صرفاً در جغرافیای جبهه محدود نکند. کارگردان که خود فیلمنامه فیلم را نیز نوشته، با ترسیم چهرهای بدمنظر از جنگ و در عین حال تأکیدات غیر مستقیم بر لزوم دفاع از خاک وطن، شخصیتهایش را در میدانی پر تشویش طراحی کرده که باید در مقابل هجوم دشمن، از «خود» بگذرند و فداکارانه عمل کنند. هرچند روایت بسیار خطی است و میشد با گنجاندن خرده داستانهایی و پیچشهای روایی به موازات داستان اصلی، پلات را جاندارتر کرد.
در الگوی دراماتیک «آن دو»، از «بیپناهی» کودک (با بازی امیرضا فرامرزی) به عنوان عنصری بهره گرفته شده که شخصیت را در معرض هجوم خانمانسوز جنگ، بیپناه به تصویر میکشد تا همدلی تماشاگر را برانگیزد. کارگردان کوشیده در قابهایی شبه رئالیستی، به این موقعیت دامن بزند و داستان را به گونهای پیش ببرد که قهرمانش هر لحظه برای بقا و دفاع از حریم خانه و خانواده، محق باشد. ضمن اینکه مواجهه اجباری مردم عادی را با جنگ، به شیوهای لطیف و انسانی در لابه لای روایتش تنیده است. در این روایت، ظفر، پسربچه ۱۲ سالهای از عشایر بختیاری در انتظار بازگشت اعضای خانوادهاش از جبهه است، تلاش میکند تا برادرش را به خانه برگرداند؛ همین ایده برداشت شده از واقعیت، قهرمان فیلم را وارد مسیری پر پیچ و خم میکند تا آرام آرام سرنوشتش را روشن کند.
البته فیلم شعار نمیدهد. به دام سانتی مانتالیسم ضد جنگ نمیافتد و مصر است که جنگ را با همه الزامات و ناگزیریهایش، صادقانه در قاب زنده کند. بومیگرایی دقیق فیلم که بواسطه اصلیت بختیاری کارگردان قابل باور از آب درآمده، روی اتمسفر قصه هم موثر بوده و به فیلم وجوهی جامعه شناسانه هم داده است. در واقع «آن دو» همانطور که نوعی ادای دین به شهدای ایل بختیاری و رزمندگان مناطق محروم کشور است، ارزشهای اخلاقی و انسانی مردم روستایی و عشایر را نیز پررنگ میکند. در طراحی صحنه و لباسی که بخوبی موقعیت آن مقطع را زنده میکند و ابعادی باورپذیر و هویتمند به فیلم و کاراکترهایش میبخشد.
«آن دو» به عنوان فیلمی که نگاه به نسل جدید برای انتقال مفاهیم در بستر دراماتیک دارد، اثری نسبتاً قابل قبول است که با بودجه محدودش توانسته خلأ قصههایی از این دست را در سینمای دفاع مقدس تا حدی جبران کند.

