توسط : امین میری، بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون، در گفت‌وگو با «وقت سینما» از تجربه ایفای سه نقش متفاوت در نمایش «کورش» و همکاری با نادر برهانی‌مرند گفته است. او همچنین با اشاره به تجربه حضور در سریال «دیوار دفاعی» و فیلم سینمایی «ماه پنهان»، از چالش‌های بازیگری و تفاوت مدیوم‌های نمایشی سخن گفته و معتقد است ورود پول بی‌اندازه و نامشخص به تئاتر، به‌جای ارتقای کیفیت آثار، در مواردی به هنر آسیب زده است. گفت‌وگوی «وقت سینما» با این بازیگر را در ادامه می‌خوانید.
همکاری با نادر برهانی‌مرند و نمایش «کورش»
همکاری شما با نادر برهانی‌مرند از کجا آغاز شد؟
نخستین همکاری‌ام با آقای برهانی‌مرند در نمایش «هدویک» بود و دومین همکاری‌مان در نمایش «کورش» شکل گرفت. ایشان یکی از بهترین و درجه یک‌ترین نویسندگان و کارگردانان تئاتر کشور هستند. از قبل دوست داشتم با ایشان کار کنم. انسان شریف و دوست‌داشتنی‌ای هستند و از افتخارات تئاتر ایران به شمار می‌روند.
نگاه ایشان در «کورش» چه تفاوتی با «هدویک» دارد؟
«کورش» قصه‌ای ایرانی درباره یکی از شخصیت‌های تاریخی بزرگ ایران است؛ بنابراین نگاه، جهان‌بینی و شیوه کارگردانی در آن با «هدویک» تفاوت دارد. قلم ایشان را بسیار دوست دارم و معتقدم کارشان را به خوبی بلدند. متن هم کمک زیادی به بازیگر می‌کند. زبان و لحن متن «کورش» به دلیل سنگینی آن ممکن است برای مخاطب جوان امروز به راحتی قابل درک نباشد؛ اما برهانی‌مرند زبان امروز را با ادبیات کهن تلفیق می‌کند و این ترکیب باعث می‌شود متن برای مخاطب قابل فهم‌تر باشد.
کار با دیگر کارگردان‌ها چه تجربه‌ای برایتان داشته است؟
هر کارگردانی سبک‌وسیاق خودش را دارد. از همه کارگردان‌هایی که با آن‌ها کار کرده‌ام، آموخته‌ام و بیشترشان کاربلد هستند. تفاوت برهانی‌مرند با دیگران در شیوه کار، نگرش و جهان‌بینی اوست. هر کارگردانی لحن و روش خاص خودش را دارد. ایشان هم بسیار دوست‌داشتنی هستند و کار کردن با ایشان برایم لذت‌بخش است.
نمایش «کورش» تا چه اندازه به تاریخ وفادار است؟
درباره میزان وفاداری متن به تاریخ، بهتر است خود آقای برهانی‌مرند توضیح بدهند. تا جایی که می‌دانم، نمایش کاملاً به تاریخ وفادار نیست؛ البته این تغییرها عمدی و از سر بی‌توجهی نیست. ایشان پژوهش زیادی انجام داده‌اند و براساس جهان‌بینی‌ای که برای متن و قصه انتخاب کرده‌اند، بخش‌هایی را تغییر داده‌اند. تا جایی که می‌دانم، بخش مربوط به شبان ریشه تاریخی دارد و بخش‌های دیگر حاصل تخیل نویسنده‌اند. برای توضیحات کامل‌تر باید از خود ایشان پرسید.
برای ایفای سه نقش «شبان»، «مِغ بزرگ» و «راشین» به چه نکاتی توجه کردید؟
خدا را شکر می‌کنم که تفاوت این سه شخصیت به اندازه‌ای بوده که مخاطب در نگاه اول متوجه نمی‌شود هر سه را یک بازیگر اجرا می‌کند. این موضوع برای من به عنوان بازیگر بسیار خوشحال‌کننده و جذاب است. در ایفای این نقش‌ها تلاش کردم به کلیشه‌ها تکیه نکنم و براساس متن و مسیر قصه پیش رفتم. «شبان»، «مِغ بزرگ» و «راشین» هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند و تلاش کردم این تفاوت‌ها در بازی‌ام دیده شود.
«شبان» یکی از شخصیت‌های مهم نمایش است. چه چالش‌هایی در ایفای این نقش داشتید؟
«شبان» سخت‌ترین نقش من در میان این سه شخصیت بود. نادر برهانی‌مرند از من می‌خواست که این شخصیت هم‌زمان دو ویژگی متفاوت داشته باشد: سادگی یک روستایی و فرزانگی یک حکیم. نشان دادن این دو وجه در مدت کوتاهی که شخصیت روی صحنه حضور دارد، کار دشواری بود. فرزانگی «شبان» در دیالوگ‌های متن وجود دارد، اما سادگی او باید از طریق لحن، میمیک و بازی منتقل می‌شد. از طرف دیگر، این شخصیت محدودیت‌های فیزیکی هم دارد؛ دست راست ندارد، می‌لنگد و کم‌بیناست. تلفیق این ویژگی‌های فیزیکی با سادگی و فرزانگی شخصیت، چالش بزرگی بود. اتودهای زیادی انجام دادیم تا به ترکیب مناسبی برسیم. نکته دیگری که کار را دشوارتر می‌کرد، وضعیت آکوستیک سالن اصلی تئاتر شهر بود. متأسفانه پس از بازسازی‌ها، آکوستیک سالن تغییر کرده است. از طرفی، موقعیت «شبان» اقتضا نمی‌کرد که حجم صدایم را بیش از اندازه بالا ببرم. همین مسئله کار را سخت‌تر می‌کرد و نمی‌دانم تا چه اندازه توانسته‌ام از پس آن بربیایم. «شبان» از نظر درونی، روانی و بیرونی، شخصیتی پیچیده است. او در گذشته جنگجو بوده و به نوعی سرباز هارپاگ به شمار می‌رفته است. این نقش هم از نظر ویژگی‌های فردی و هم از نظر جایگاهش در قصه، چالش‌برانگیز بود. «شبان» نقطه عطفی در نمایش است؛ جایی که مسیر زندگی کورش تغییر می‌کند و قصه سرنوشت او آغاز می‌شود.
نقش «مِغ بزرگ» چه دشواری‌هایی داشت؟
نقش «مِغ بزرگ» از «شبان» و «راشین» کوتاه‌تر است، اما در قصه نقطه عطف مهمی به شمار می‌رود؛ جایی که خیانت هارپاگ، از نگاه آستیاگ، آشکار می‌شود و آستیاگ درمی‌یابد که کورش زنده است و در نزدیکی او قرار دارد. این اتفاق آتش خشم را در دل آستیاگ شعله‌ور می‌کند و شرایط را تغییر می‌دهد. من پیش از این در سینما و تلویزیون نقش‌های پیر زیادی بازی کرده‌ام. وقتی تعداد نقش‌های مشابه در کارنامه بازیگر زیاد می‌شود، خلق یک شخصیت تازه و متفاوت دشوارتر خواهد شد. چون دوست دارم نقش‌هایم تکراری نباشند، تلاش کردم «مِغ بزرگ» را به شکل متفاوتی اجرا کنم. با توجه به طراحی گریم آقای نوید فرح‌مرزی و ریش و موی بلند این شخصیت که بخش زیادی از صورت را می‌پوشاند، لازم بود سن بالا، بیماری و نزدیک بودن او به مرگ بیشتر از طریق لحن منتقل شود. تلاش کردم پیرمردی در حدود ۹۰ تا ۱۰۰ سالگی را به تصویر بکشم که بیمار و در آستانه مرگ است. این تجربه برایم جذاب بود، هرچند دشواری‌های خودش را داشت.
و در نهایت، شخصیت «راشین» چه ویژگی‌هایی دارد؟
«راشین» هم در قصه نقطه عطف مهمی ایجاد می‌کند و چالش دیگری برای آستیاگ به وجود می‌آورد. او نگهبان دروازه هگمتانه و فرمانده‌ای کارکشته است که تحت تأثیر کلام کورش قرار می‌گیرد و دروازه شهر را بدون خون‌ریزی به روی او می‌گشاید. به همین دلیل، این صحنه را می‌توان حامل مانیفست کورش دانست. «راشین» شخصیتی برون‌گرا، خشن و از نظر فیزیکی و صوتی پرقدرت است. در عین حال، فرمانده‌ای جهان‌دیده و باتجربه است که گذر زمان او را پخته کرده و به فرزانگی رسانده است. تلفیق خشونت و فرزانگی در این شخصیت نیز تضادی جذاب ایجاد می‌کند. هر سه نقش را بسیار دوست دارم. سپردن این سه شخصیت دشوار به من، اعتماد بزرگی از سوی نادر برهانی‌مرند بود و امیدوارم توانسته باشم آن‌طور که شایسته است، از پس ایفای آن‌ها بربیایم.
بعد از اجرا هم به نقش‌ها فکر می‌کنید؟
هنوز در حال کشف شخصیت‌ها هستم. هر شب بعد از اجرا به نقش‌ها و حتی خود اجرا فکر می‌کنم. اگر نکته‌ای به ذهنم برسد، آن را با کارگردان در میان می‌گذارم.
از صحنه تئاتر تا قاب تلویزیون
از ویژگی‌های نقش اکبر در سریال «دیوار دفاعی» بگویید.
اکبر آدمی آرام، خانواده‌دوست، مردم‌دوست و همشهری‌دوست است. در عین سادگی و آرامش، بسیار مقتدر و محکم است. او سرکارگر است و جذبه مدیریتی دارد. تلاش می‌کنم در صحنه‌های مختلف، وجوه گوناگون شخصیتش را نشان بدهم. اکبر درون‌گراست؛ چه زمانی که محکم رفتار می‌کند و چه زمانی که آرام است. او می‌خواهد حق را به حقدار برساند و زیر بار زور نمی‌رود. نکته مهم این است که اکبر فقط برای حق خودش نمی‌جنگد، بلکه برای دیگران هم تلاش می‌کند. شخصیتی زیرک و باهوش دارد و یکی از دوست‌داشتنی‌ترین نقش‌هایی است که بازی کرده‌ام. دلیل اصلی پذیرفتن این نقش نیز شخصیت اکبر بود.
همکاری با احمد کاوری در «دیوار دفاعی» و «مهمان‌کشی» چگونه بود؟
آقای احمد کاوری و گروهشان را دوست دارم. پیش از این هم در مجموعه «مهمان‌کشی» با ایشان همکاری داشتم و در آن مجموعه دو نقش بازی کردم. به نظرم اگر زمان و فرصت بیشتری در اختیار داشته باشند و فشار تولید پروژه‌ها کمتر شود، می‌توانند آثار قوی‌تری ارائه دهند. «مهمان‌کشی» مجموعه‌ای ۳۲ قسمتی بود که تولید آن ۹ ماه زمان برد؛ اما کارگردانی «دیوار دفاعی» دشوارتر بود و به نظرم برای ساخت این سریال ۳۰ قسمتی باید حدود دو سال زمان در نظر گرفته می‌شد. آقای کاوری در هدایت من و شکل دادن به وجوه مختلف شخصیت‌هایی که بازی می‌کنم، تأثیرگذار بوده‌اند و همیشه همراهی زیادی دارند. ایشان تعامل‌پذیرند و دست بازیگر را باز می‌گذارند. اگر جایی نیاز به تذکر باشد، نکته را گوشزد می‌کنند. موقعیت‌هایی که در صحنه ایجاد می‌کنند نیز به بازیگر کمک می‌کند. خودشان بازیگر درجه یکی هستند و این توانایی می‌تواند به شکل‌گیری نقش‌ها کمک کند. البته بخش دیگری از ماجرا به اجرای خود بازیگر مربوط می‌شود. ایشان در «دیوار دفاعی» و «مهمان‌کشی» کمک زیادی به من کردند.
از تجربه ایفای نقش یک افسر آگاهی در «ماه پنهان» ساخته محمدرضا یکانی بگویید. چه چیزی در این نقش برای شما جذاب بود؟
نقش افسر پلیس و کارآگاه را دوست دارم. پیش از این در تئاتر و فیلم کوتاه چنین نقش‌هایی را بازی کرده بودم، اما در سینما تجربه ایفای آن‌ها را نداشتم. افسر آگاهی برای کشف پرونده به هوش و درایت نیاز دارد و در عین حال باید جذبه پلیسی داشته باشد. برایم مهم بود که وجوه خانوادگی و مردمی شخصیت هم دیده شود؛ افسر باهوش و پرجذبه‌ای که گاهی خشن و گاهی آرام است و وجه انسانی خود را حفظ می‌کند. تلاشم این بود که نقش را باورپذیر بازی کنم و تصویری واقعی از یک افسر آگاهی ایرانی ارائه بدهم.
برای نزدیک شدن به فضای تخصصی پلیس از مشاوران پروژه کمک گرفتید؟
متأسفانه تجربه‌ام با کارشناس انتظامی پروژه دشوار بود. به نظرم در برخی مسائل فنی و حرفه‌ای که باید به آن‌ها دقت می‌شد، همراهی لازم وجود نداشت و این موضوع کار را برایم سخت کرد. احساس می‌کردم بعضی ملاحظات و نگرانی‌ها درباره جایگاه افراد بالادست، اجازه نمی‌دهد ایرادها و مسائل به درستی مطرح شوند. در نتیجه، نتوانستیم برخی لحظه‌ها را آن‌طور که باید در فیلم نشان بدهیم. این شرایط کار کردن با کارشناس پروژه را برایم دشوار کرد.
با توجه به اینکه در سینما، تئاتر و تلویزیون حضور فعالی دارید، کدام مدیوم برای شما جذاب‌تر است؟
تئاتر، سینما و سریال هرکدام جذابیت و حال‌وهوای خودشان را دارند و با چالش‌های خاصی همراه‌اند. بازیگری برایم چالش‌برانگیز است و شکل کار در هر مدیوم تفاوت می‌کند. با همه آن‌ها ارتباط دارم، اما تئاتر خاستگاه من است؛ چون بازیگری را از تئاتر شروع کردم. تفاوت مهم تئاتر با سینما و سریال این است که در تئاتر بازخورد مخاطب را همان لحظه دریافت می‌کنم و از انرژی و حس او هنگام بازی تأثیر می‌پذیرم. در سینما باید تا زمان اکران منتظر بمانم تا نتیجه کار را بفهمم و آن انرژی را در لحظه دریافت نمی‌کنم. در تئاتر، با اینکه دیالوگ‌ها، میزانسن‌ها و لحظه‌های حسی مشخص‌اند، هیچ اجرایی با شب دیگر یکی نیست. هر شب برای من اثری منحصربه‌فرد است؛ مثل اثر انگشت که تکرار نمی‌شود.
وضعیت تئاتر و چالش‌های آن
وضعیت هنر و تئاتر در سال ۱۴۰۵ را چطور ارزیابی می‌کنید؟
در سال ۱۴۰۵ هنر فراز و فرودهایی داشت و تئاتر هم از این وضعیت تأثیر گرفت. تئاتر مخاطب خوبی دارد، اما متأسفانه آثار خوبِ روی صحنه کم هستند. یکی از عواملی که به هنر ضربه زده، پولی است که به جای ارتقای کیفیت، گاهی باعث پسرفت شده است. این وضعیت تا حدی برخی هنرمندان را از هنرمند بودن به انجام کارهای تکراری و از پیش تعیین‌شده و بعضی را به کاسب بودن سوق داده و آسیب زیادی وارد کرده است. منظورم از این وضعیت، تبدیل شدن فعالیت هنری به کاری یکنواخت و فاقد خلاقیت و تولید اندیشه است. در بسیاری از اجراها، مخاطب از نمایشی که روی صحنه است جلوتر قرار دارد و آثار درست و در شأن مخاطب کم داریم. این معضل بزرگی است. سالن‌های خصوصی شاید از بعضی جهات به تئاتر کمک کرده باشند، اما از جهات دیگر هم به آن آسیب زده‌اند. مدیران نابلد و ناآگاه در دوره‌های مختلف وجود داشته‌اند، اما به نظرم در دهه اخیر تعدادشان بیشتر بوده و آسیب زیادی به تئاتر وارد کرده‌اند. کار نمایش این است که مخاطب را به اندیشیدن سوق بدهد؛ اما این وجه کم‌رنگ شده است. هنرمند بودن و هنر داشتن گاهی به انجام کارهای تکراری و از پیش تعیین‌شده یا کاسبی تقلیل پیدا کرده و این مسئله نگران‌کننده است.
آثار آینده
این روزها مشغول چه پروژه‌هایی هستید؟
دو فیلم سینمایی اکران نشده دارم. یکی از آن‌ها «نپتون» به کارگردانی ابراهیم غفاریان است که دو سال پیش در آن بازی کردم. سال گذشته هم در فیلم دیگری حضور داشتم، اما چون اطلاعات آن منتشر نشده است، اجازه ندارم درباره‌اش صحبت کنم. در حال حاضر در سریال «عاشق‌کش» به کارگردانی آقای محمدرضا هنرمند مشغول به کارم. افتخار می‌کنم که با ایشان همکاری می‌کنم و از این اتفاق خوشحالم. امیدوارم از پس نقش‌هایی که بر عهده دارم، برآمده باشم و بتوانم در ادامه هم به خوبی آن‌ها را ایفا کنم.
