توسط : کارشناسان در نشست تخصصی انجمن سواد رسانهای با اشاره به چالشهای گسترش بیضابطه هوش مصنوعی در نظام آموزشی و زندگی روزمره، بر ضرورت تدوین سند جامع، تحول در نظام آموزشی، فرهنگسازی عمومی و تقویت عدالت فناورانه برای مواجهه آگاهانه با این پدیده تأکید کردند.
به گزارش «وقت سینما» و به نقل از روابط عمومی انجمن سواد رسانه ايران؛ اولین نشست از سلسله نشستهای مهارتافزایی فعالان سواد رسانهای عنوان نقش سواد رسانهای در مواجهه با هوش مصنوعی، چهارشنبه ۲۸ مردادماه به صورت برخط برگزار شد.
علیرضا خرازی، عضو هیأت علمی مؤسسه آموزش عالی دانشپژوهان پیشرو و دبیر نشست با اشاره به گسترش روزافزون استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در تولید محتوا، بر ضرورت بازتعریف سواد رسانهای در عصر دیجیتال تأکید کرد.
وی با بیان اینکه امروزه حجم زیادی از محتواهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی و وبسایتها توسط هوش مصنوعی تولید میشود، بیان کرد: پرسش اساسی این است که آیا ما به همان اندازه که از این فناوریها استفاده میکنیم، توانایی تحلیل و ارزیابی انتقادی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را نیز فراگرفتهایم؟
خرازی با یادآوری تجربه تدریس سواد رسانهای در دهههای گذشته، افزود: مفاهیم سنتی این حوزه عمدتاً معطوف به رسانههایی نظیر رادیو و تلویزیون بوده و امروز با تحولی بنیادین، مخاطبان با انبوهی از اطلاعات ساخته شده با الگوریتمهای هوشمند روبهرو هستند. در واقع شناخت دقیق ویژگیهای محتوای هوشمصنوعیساخت، نخستین گام برای مواجهه آگاهانه با این پدیده است.
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به کاربرد گسترده هوش مصنوعی در حوزههای تبلیغات، روابط عمومی و تولید خبر، اظهار کرد: بسیاری از سازمانها و شرکتهای بزرگ جهانی امروز از این فناوری برای تولید محتوای تبلیغاتی و خبری بهره میبرند و این روند نشاندهنده ظرفیتهای فراوان هوش مصنوعی در عرصههای مختلف است.
خرازی در پاسخ به نگرانیهای موجود درباره حذف مشاغل توسط هوش مصنوعی، تأکید کرد: این فناوری لزوماً به نابودی شغلها منجر نمیشود، بلکه ماهیت بسیاری از مشاغل را دگرگون خواهد کرد. در واقع کسانی که نتوانند خود را با این تحولات تطبیق دهند و از توانمندیهای هوش مصنوعی بهره نبرند، در آیندهای نزدیک با خطر حذف مواجه خواهند شد.
وی در پایان بر لزوم نگاه ابزاری و مکمل به هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: هوش مصنوعی نباید جانشین انسان باشد، بلکه باید به مثابه دستیاری خلاق در خدمت ایدهپردازی و ارتقای کیفیت کار افراد قرار گیرد. این فناوری میتواند منبعی غنی برای دریافت ایدههای نو و خلاقانه باشد، مشروط بر اینکه کاربران با سواد دیجیتال کافی، از آن استفاده کنند.
یوسف خجیر، دانشیار گروه ارتباطات دانشگاه سوره در ادامه این نشست، دیدگاههای انتقادی خود را در خصوص نقش کاربران در مواجهه با محتوای تولید شده توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی تشریح کرد.
خجیر در ابتدا با اشاره به اهمیت دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی، بر ضرورت توانمندسازی مخاطب برای تبدیل شدن به مصرفکننده فعال تأکید کرد و گفت: در دوران کنونی، تشخیص سوگیریهای الگوریتمی، شفافیت جعبه سیاه الگوریتمها و شناسایی محتوای جعلی، اعم از تصویر، ویدئو یا گزارشهای تحریف شده از ارکان اصلی سواد رسانهای به شمار میرود.
وی با اشاره به سیر تاریخی هوش مصنوعی، بیان کرد: ایده واگذاری وظایف انسانی به ماشین، از اواسط دهه ۱۹۵۰ آغاز شده و طی ۷۰ سال، مسیری طولانی را از کدگذاری و یادگیری ماشینی تا یادگیری عمیق و نهایتاً هوش مصنوعی مولد پیموده است و مدلهای زبانی و تواناییهای شناختی مانند تفکر، یادگیری و تصمیمگیری، امروز در کانون تحولات هوش مصنوعی قرار دارند.
خجیر در ادامه تأکید کرد: هوش مصنوعی نه تنها فرایندهای روزمره را تسهیل میکند، بلکه با ورود به عرصه تصمیمسازی و پیشنهاددهی، مرزهای تازهای را در رابطه انسان و ماشین گشوده است.
وی در ادامه نشست با اشاره به تقسیمبندی تاریخی سواد در هفت مرحله، تحول آن را از دوران ابتدایی تا عصر کنونی ترسیم و تأکید کرد: امروز سواد هوش مصنوعی فراتر از مهارتهای فنی، به چگونگی انسان ماندن در برابر اتوماسیون ماشینی گره خورده است.
وی ابتدا به هوش مصنوعی ضعیف یا محدود اشاره کرد که از اواخر دهه ۱۹۹۰ رایج شده و تنها وظایف مشخصی مانند ترجمه یا ثبت سرعت خودروها را انجام میدهد. در مقابل، هوش مصنوعی چندکاره و سپس فراهوشمند قرار دارد که میکوشد ظرفیتهای شناختی، یادگیری، استدلال و حتی خلاقیت انسانی را شبیهسازی کند. در این راستا سه اصل بنیادین یادگیری، خودتصحیحی و استدلال و تصمیمگیری در این فناوری نقش دارد که همین اصول، ضرورت بازتعریف سواد را ایجاب میکند.
همچنین چالشهای ناشی از گسترش هوش مصنوعی از جمله تهدید مشاغل تکراری و روتین (مانند منشیگری و مشاغل خط تولید)، بروز مسائل اخلاقی و نقض حریم خصوصی و نیاز به بازآموزی و توسعه مهارتهای جدید است.
وی در پایان با تأکید بر اینکه در کشورهای در حال توسعه، آسیبهای ناشی از استفاده بیضابطه از هوش مصنوعی بیشتر است، بر ضرورت آموزش همگانی سواد هوش مصنوعی و ایجاد بسترهای مناسب برای تطبیق با تحولات آینده تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد: یونسکو در سالهای پیش رو، «سواد هوش مصنوعی» را به عنوان هفتمین سواد پایه در کنار شش سواد اصلی قرار دهد.
